Strona główna Rodzice Opieka nad dzieckiem – kiedy i jak rodzic może ją zabezpieczyć?

Opieka nad dzieckiem – kiedy i jak rodzic może ją zabezpieczyć?

Opieka nad dzieckiem - kiedy i jak rodzic może ją zabezpieczyć?

Do momentu uzyskania pełnoletniości dziecko musi mieć opiekuna. Co do zasady opiekę sprawują rodzice. To oni decydują o sposobie wychowania swojej pociechy i zarządzają jej majątkiem. Jeśli jednak ich zabraknie, Sąd będzie musiał wyznaczyć osobę sprawującą pieczę nad małoletnim. Czy rodzice mogą mieć wpływ na decyzję Sądu o wyborze opiekuna prawnego?

Śmierć jednego z rodziców a opieka nad dzieckiem

Władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom. Jeśli jeden z nich umiera, obowiązek zapewnienia dziecku opieki spoczywa na drugim z rodziców. Będzie on miał prawo do samodzielnego decydowania o wszystkich sprawach dotyczących małoletniego.
Z punktu widzenia obowiązujących przepisów prawa nie są istotne rzeczywiste stosunki między rodzicami i dziećmi. Nie ma zatem znaczenia, czy rodzice byli małżeństwem bądź też czy wspólnie mieszkali ani w jaki sposób rodzic pozostający przy życiu wypełniał wcześniej swoje obowiązki rodzicielskie. Może się zatem zdarzyć, że opieka nad dzieckiem przypadnie rodzicowi, który do tej pory nie uczestniczył w życiu dziecka i nie utrzymywał z nim żadnych kontaktów.

Kiedy opiekun prawny zostanie ustanowiony przez Sąd?

Nie zawsze opieka nad dzieckiem po śmierci jednego z rodziców przypadnie drugiemu rodzicowi. Sytuacja taka będzie mieć miejsce, jeśli drugi rodzic:

  • nie żyje;
  • został pozbawiony władzy rodzicielskiej bądź ma tę władzę zawieszoną (jeżeli rodzic ma władzę rodzicielską ograniczoną, Sąd nie ustanawia opiekuna, a władza będzie wykonywana dalej przy uwzględnieniu istniejących ograniczeń);
  • jest nieznany;
  • nie ma pełnej zdolności do czynności prawnych.

W tych przypadkach Sąd opiekuńczy zobligowany będzie ustanowić dla dziecka opiekuna prawnego. Należy bowiem podkreślić, że władza rodzicielska jest niedziedziczna i niezbywalna. Nie jest zatem możliwe, aby np. po śmierci obojga rodziców prawo do opieki nad dzieckiem nabyli automatycznie jego dziadkowie lub inni krewni, nawet jeśli zapewniają dziecku faktyczną opiekę. Sąd w takiej sytuacji musi formalnie orzec o opiece, uwzględniając ewentualnie sprawowanie faktycznej opieki przez określoną osobę przy wyznaczaniu opiekuna.

Umowa o opiece nad dzieckiem jest niezgodna z prawem

Trzeba też pamiętać, że w tego typu sprawach Sąd zawsze działa z urzędu w razie powzięcia wiadomości o konieczności ustanowienia opieki. Wyłączna kompetencja Sądu do ustanowienia opieki oznacza, że niedopuszczalne jest zawieranie umów o ustanowienie opieki pomiędzy rodzicami a osobą trzecią. Umowa taka jako sprzeczna z prawem jest bezwzględnie nieważna.

PAMIĘTAJ! Nie istnieje możliwość formalnego wyłączenia drugiego rodzica ze sprawowania opieki nad dzieckiem po naszej śmierci. Jeśli rodzic ten nadużywa władzy rodzicielskiej lub rażąco zaniedbuje swoje obowiązki i obawiamy się, że będzie robił to również w przyszłości, zasadne jest dążenie do pozbawienia go władzy rodzicielskiej jeszcze za naszego życia. Orzeczenie to wyłączy możliwość powierzenia mu opieki.

Co może opiekun prawny?

Zakres uprawnień i obowiązków opiekuna pokrywa się z zakresem uprawnień i obowiązków rodziców. Opiekun będzie zatem zobligowany do sprawowania pieczy nad osobą i majątkiem dziecka, w taki sam sposób, w jaki czynią to zazwyczaj rodzice.

Czy rodzic może wskazać opiekuna dla swojego dziecka?

Opiekunem małoletniego powinna być ustanowiona przede wszystkim osoba wskazana przez ojca lub matkę dziecka, jeżeli nie byli pozbawieni władzy rodzicielskiej. Przyjmuje się, że wskazanie kandydata może nastąpić w każdej formie, tj. pisemnie, ustnie bądź też np. w testamencie. Biorąc jednak pod uwagę fakt, iż wola rodzica powinna być wyrażona w sposób nie budzący jakichkolwiek wątpliwości, opowiadać należy się za jednoznacznym wyrażeniem swojego stanowiska na piśmie.

Stanowisko rodzica co do osoby, która powinna zostać ustanowiona opiekunem, nie jest niestety dla Sądu wiążące. Sąd oceni życzenie rodzica przez pryzmat dobra dziecka, musi też rozważyć, czy nie zachodzą przesłanki negatywne, wyłączające możliwość ustanowienia danej osoby opiekunem. W praktyce podczas postępowania sądowego taka ocena odbywa się w drodze wywiadu kuratorskiego i opinii Rodzinnego Ośrodka Diagnostyczno-Konsultacyjnego.

PAMIĘTAJ! W przypadku rodzeństwa zasadą powinno być powierzenie opieki jednej osobie, co należy uwzględnić, decydując się na wskazanie opiekuna dla swoich dzieci.

Kto nie może być opiekunem prawnym?

Nie wszystkie osoby mogą pełnić funkcję opiekuna. Rozważając kandydata do tej roli, trzeba pamiętać, że nie może w stosunku do niego zachodzić jakakolwiek z poniższych przesłanek:

  • brak pełnej zdolności do czynności prawnych;
  • pozbawienie praw publicznych;
  • pozbawienie władzy rodzicielskiej;
  • skazanie za przestępstwo przeciwko wolności seksualnej lub obyczajności albo za umyślne przestępstwo z użyciem przemocy wobec osoby lub przestępstwo popełnione na szkodę małoletniego lub we współdziałaniu z nim;
  • orzeczenie zakazu prowadzenia działalności związanej z wychowywaniem,  leczeniem, edukacją małoletnich lub opieką nad nimi, lub obowiązek powstrzymywania się od przebywania w określonych środowiskach lub miejscach, zakaz kontaktowania się z określonymi osobami lub zakaz opuszczania określonego miejsca pobytu bez zgody sądu;
  • prawdopodobieństwo nienależytego wywiązania się z obowiązków opiekuna.

Kiedy konieczna będzie piecza zastępcza?

Jeśli rodzic nie wskaże osoby opiekuna, bądź też jeśli Sąd uzna, że wskazany kandydat ze względu na dobro dziecka nie może sprawować opieki, opiekun prawny będzie wybrany spośród krewnych lub innych osób bliskich małoletniego lub jego rodziców. Więzi rodzinne i bliskość określonych osób traktuje się bowiem jako gwarancję prawidłowości sprawowania opieki. Sąd powinien przy tym poszukiwać osoby, która z małoletnim ma najbardziej bliski i życzliwy kontakt, a jednocześnie daje rękojmię prawidłowego wykonywania obowiązków opiekuna i zapewnia ochronę dobra małoletniego.

Nie oznacza to jednak, że osoby bliskie bądź związane więzami rodzinnymi automatycznie uzyskują kwalifikacje wymagane od opiekuna. O przyznaniu statusu opiekuna każdorazowo rozstrzygać będzie Sąd po przeprowadzeniu stosownego postępowania, w którym oceni kandydata z punktu widzenia jego działania dla dobra dziecka. Jeśli ocena ta wypadnie negatywnie, Sąd w dalszej kolejności powierzać będzie opiekę osobom zajmującym się sformalizowaną opieką zastępczą nad dziećmi (np. rodzina zastępcza, dom dziecka).

BRAK KOMENTARZY

Dodaj komentarz