Strona główna Uczeń Sprawca czy ofiara? Agresja dziecka w szkole

Sprawca czy ofiara? Agresja dziecka w szkole

Sprawca czy ofiara? Agresja dziecka w szkole

Dziecko dokucza kolegom albo samo staje się obiektem fizycznej lub psychicznej przemocy. Agresja dziecka w szkole to problem, wokół którego nie można przejść obojętnie. Skąd argumenty siły u najmłodszych i jak je niwelować? Problem agresji u dziecka omawia Piotr Janoszka, psycholog dziecięcy, założyciel Stowarzyszenia Kolorowe Słońce.

Dzieciaki z klasą: Czym jest dziecięca agresja i jak rozpoznać jej niepokojące objawy?

Piotr Janoszka: Agresją nazywamy wszystkie zachowania mające na celu wyrządzenie szkody drugiej osobie bądź niszczenie czegoś. Można wyróżnić agresję fizyczną i psychiczną. Ta pierwsza to uderzenie drugiego dziecka bądź rzucenie w nie piórnikiem. Ważna jest tutaj intencja, jeśli dziecko nie miało zamiaru skrzywdzenia drugiej osoby (chciało w ten sposób podać piórnik i przez przypadek zraniło drugą osobę), nie można mówić o zachowaniu agresywnym. Nauczyciele w szkole bądź przedszkolu często błędnie interpretują intencje dzieci i przypisują im zachowania agresywne, kierując następnie do psychologa.

Przemoc psychiczna natomiast to interpersonalne wyrządzanie szkody drugiej osobie. Takim zachowaniem może być obrażanie drugiej osoby, umniejszanie jej wagi poprzez ukazywanie, że jest biedniejsza, wychowuje się tylko z jednym rodzicem, nieodzywanie się grupy do nowego ucznia. Należy zaznaczyć, że agresja sama w sobie jest dobra. Dzięki niej nasi przodkowie mogli się bronić, a dzisiaj dziecko może zniszczyć swój samochodzik, żeby zobaczyć co jest w środku.

Dzieciaki z klasą: Skąd się biorą zachowania agresywne u dzieci?

Piotr Janoszka: Jak większość zjawisk psychicznych i społecznych także zachowania agresywne mają złożoną etiologię. Skłonność do agresji do pewnego stopnia dziedziczymy. Bardzo ważne jest środowisko rodzinne, w którym wychowuje się dziecko. Jeśli dziecko obserwuje bijących się lub ubliżających sobie rodziców (osoby znaczące), to w szkole czy też innym środowisku może być agresywne. Prawdopodobieństwo większej skłonności do zachowań agresywnych zwiększa także sytuacja, gdzie dziecko widzi, że zachowania agresywne są skuteczne, np. kolega z gimnazjum ukradł deskorolkę i ma teraz fajną zabawkę, na którą nie wszystkich rodziców stać.

Dzieciaki z klasą: Co zrobić, kiedy nasze dziecko przejawia agresywne zachowania w stosunku do rówieśników?

Piotr Janoszka: Interwencja w przypadku zachowań agresywnych dzieci powinna rozpocząć się od rzetelnej diagnozy przyczyn tych zachowań. Agresja może służyć do osiągnięcia korzyści materialnych (np. nowy telefon), interpersonalnych (bycie liderem w grupie, wzbudzanie podziwu), może być także symptomem, że dzieje się coś złego (alkoholizm w domu, molestowanie, inne negatywne sytuacje), a dziecko nie potrafi bądź boi się to otwarcie zakomunikować. Po rzetelnej diagnozie (na tym pierwszym etapie dobrze skonsultować się z psychologiem), czas na interwencję.

W pierwszym przypadku, może być to zamontowanie kamer w szkole, jednak najlepiej, aby nauczyciel pełnił dyżur przy najbardziej agresywnych klasach.

W drugim przypadku może być to trening interpersonalny dla dzieci lub młodzieży, która nie potrafi – w inny niż agresja sposób – zdobyć poklasku (takie treningi prowadzą czasami szkolni psycholodzy, poradnie psychologiczno pedagogiczne bądź prywatne gabinety).

W ostatnim przypadku, gdy agresja jest symptomem, może się przydać wizyta kuratora w rodzinie bądź terapia psychologiczna dziecka i rodziny. Zawsze jednak, jeśli zachowania agresywne utrzymują się, może być konieczna farmakoterapia bądź terapia psychologiczna. Bardzo skuteczny jest także trening EEG-Biofeedback, na którym dziecko uczy się samokontroli, kontroli mięśniowej i ćwiczy koncentrację.

Dzieciaki z klasą: Jak rozmawiać z dzieckiem, które w domu jest grzeczne, a upust agresywnym zachowaniom daje dopiero w szkole?

Piotr Janoszka: Jeśli zachowania agresywne występują tylko w szkole bądź przedszkolu najprawdopodobniej oznacza to, że środowisko szkolne jest niewydolne. Zalecałbym prowadzenie zajęć integracyjnych w pierwszych dniach nauki szkolnej i odpowiednie przeszkolenie kadry pedagogicznej. Jeśli chodzi o rozmowy rodziców z dziećmi, to na pewno nasze pociechy muszą wiedzieć, że krzywdzenie drugiej osoby jest złe, naszą postawą musimy modelować odpowiednie zachowania. Można wprowadzić także kary – najlepsze są te, kiedy to odbieramy jakiś przywilej: tablet, ulubiona zabawka itp. Kary fizyczne są nieskuteczne i utwierdzają dziecko w przekonaniu, że agresja jest dobra.

Dzieciaki z klasą: Czym się różni agresja chłopców od agresji dziewczynek?

Piotr Janoszka: Zachowania agresywne są częstsze w przypadku płci żeńskiej niż wśród chłopców i mężczyzn. Różnica uwidacznia się w formie ekspresji tego zachowania. Mężczyźni częściej są sprawcami przemocy fizycznej, dziewczynki i kobiety uskuteczniają formę przemocy psychicznej, która mniej ,,rzuca się” w oczy a może być niestety dużo bardziej dotkliwa.

Dzieciaki z klasą: Co zrobić, kiedy nasze dziecko stało się ofiarą przemocy?

Piotr Janoszka: Zawsze zaznaczam, że lepiej zapobiegać niż leczyć. Ważne, aby dziecko wiedziało, do kogo się zwrócić, jeśli jest ofiarą przemocy (nauczyciel, pedagog, dyrektor). Musi wiedzieć, że nauczyciel z chęcią go wysłucha i zainterweniuje. Niestety nie zawsze tak jest. Zachęcam psychologów szkolnych do uczenia dzieci zachowań asertywnych , aby dziecko wiedziało, jak się ,,postawić” agresorowi. Jeśli już nasza pociecha padła ofiarą przemocy, należy od agresora wyciągnąć konsekwencje (w nasilonych przypadkach, należy rozważyć zgłoszenie sprawy do prokuratury). Bardzo ważna jest diagnoza psychologiczna. Trzeba bowiem ocenić, w jakim stanie jest dziecko po takim wydarzeniu. Jedna osoba nie poniesie żadnych negatywnych konsekwencji psychologicznych (pewne cechy temperamentu np. niższy próg wrażliwości na ból, niski wskaźnik emocjonalności i osobowości mogą być buforami chroniącymi przed takimi konsekwencjami) a inna będzie cierpieć na zaburzenie stresu posttraumatycznego – w takim przypadku może być konieczna terapia psychologiczna.

Dzieciaki z klasą: Dlaczego jedne dzieci łatwiej niż inne stają się ofiarami przemocy w grupie rówieśniczej?

Piotr Janoszka: Profil ofiary przemocy wygląda następująco: niska samoocena, brak kompetencji interpersonalnych, nieznajomość zachowań asertywnych, obniżony nastrój lub stany depresyjne, brak wsparcia w rodzinie, przebywanie w rodzinie, gdzie jest się bitym, gdzie występuje uzależnienie od alkoholu rodziców.

Dzieciaki z klasą: Jak nauczyć dziecko odpierać ataki agresywnych kolegów?

Piotr Janoszka: Zalecam trening zachowań asertywnych u psychologa. Nie zaszkodzi też zapisać dziecko na jakąś sztukę walki lub siłownię.

Dzieciaki z klasą: Dziękuję za rozmowę.

KOMENTARZE: 1

Dodaj komentarz